Emslandkampen
Vlak langs de Nederlands – Duitse grens lagen vanaf 1933 tot 1945 de Emslandlagers. In Esterwegen is er een museum / gedenkplek waar je een stukje van die geschiedenis kunt zien.
Ze (een totaal van 15 kampen) hebben verschillende functies gehad zoals concentratiekampen (1933-1936), strafgevangenenkampen (1934-1945), militaire strafgevangenenkampen (1939-1945), krijgsgevangenenkampen (1939-1945) en buitenkampen van het concentratiekamp Neuengamme (1944/45).
Het bijzonder is, als je op de kaart kijkt dat die kampen dus vanaf 1933 al vlak langs de Nederlandse grens lagen.
Waar de ellende van de 2e Wereldoorlog in NL vanaf 1940 binnenkwam, was de ellende aan de oostkant van Nederland al in volle “glorie” aan de slag, al jaren voor 1940.
(plaatje, wiki)

In de geschiedenis kennen we de “Schemeroorlog” die vanaf 1939 zou zijn geweest tot 10 mei 1940. De Schemeroorlog was de periode aan het begin van de Tweede Wereldoorlog waarin aan het westelijk front nauwelijks militaire actie werd ondernomen, ondanks de Britse en Franse oorlogsverklaringen aan nazi-Duitsland op 3 september 1939. Er was wel degelijk oorlog, er vielen doden aan alle kanten, maar op de één of andere manier deed “men” alsof die er niet was.
Maar…. zelfs voor de “Schemeroorlog” waren deze concentratiekampen er al. Vlak bij de Nederlandse grens. En niemand die het wist in Nederland? Ik geloof er niets van. Vanaf 1933 vielen daar al doden door het Nationaalsocialisme en er gebeurde… niets.
Waarom waren die kampen op deze plekken? Turf.
Al die kampen lagen in een moerasgebied waar veen werd ontgonnen voor brandstof. Die veenwinning was keihard werk, in een slechte omgeving en behalve veenwinning is er bijna niets in die omgeving.

Een “perfecte” omgeving om mensen te laten werken als straf. Tot de dood aan toe. Ontsnappen had geen nut, want waar moet je heen? Er is niets in de omgeving dan moeras, en stel.. je ontsnapte naar Nederland in 1933, wat denk je dat er dan gebeurde?
Vanaf 1933 (direct na Hitlers machtsovername) probeerden er al veel mensen uit nazi-Duitsland te ontsnappen, en de Nederlandse grens was daarbij een van de eerste toevluchtsoorden. Vooral joden, politieke tegenstanders (communisten, sociaaldemocraten), intellectuelen en kunstenaars staken de grens over. En wat deed de Nederland?
Nederland had een zeer restrictief toelatingsbeleid tussen 1933 en 1938. Het officiële uitgangspunt was dat Duitsland een “beschaafd land” was, dus vluchtelingen waren volgens de regering eigenlijk geen echte vluchtelingen. Wie de grens illegaal overstak, kon vaak teruggestuurd worden naar Duitsland (uitgezet), tenzij men bijvoorbeeld aantoonbaar direct gevaar liep.
En na 1938? Na de Kristallnacht namen de vluchtelingen stromen sterk toe. En wat deed Nederland? Nederland voerde toen een grenssluiting in (december 1938). Vluchtelingen die daarna kwamen, werden in principe niet meer toegelaten en vaak letterlijk bij de grens teruggestuurd.
Oftewel, de “perfecte” plek om deze kampen te bouwen. Ontsnappen was zo goed als onmogelijk, en werken kon je er tot de dood.
Van de Emslandlagers is weinig meer over. Wat stukken van barakken, een (goed!) museum wat er over verteld vanuit het gezichtspunt van de Duitsers.

In de vijftien Emslandlager hebben naar schatting 100.000 tot 180.000 krijgsgevangenen en 80.000 politieke- en strafgevangenen moeten verblijven. Naar schatting zijn 38.000 van deze gevangenen in de kampen vermoord.
Een plek waar onze oosterburen niet met trots op terugkijken, maar wellicht ook een plek om ook als Hollander met schaamte naar te kijken? Het museum gaat alleen over het Duitse deel van deze slechte erfenis, maar over de rol van Nederland over deze gitzwarte bladzijde? Wordt niet gezegd. Alsof het nooit bestaan heeft.. Jammer, want we zouden er iets van kunnen leren….
Bezoekadres: Esterwegen Memorial, Hinterm Busch 1, 26897 Esterwegen